Nota edytorska
To jest polski przekład kluczowych haseł z leksykonu pracy operacyjnej Stasi: Wörterbuch der politisch-operativen Arbeit des Ministeriums für Staatssicherheit, wydanego przez Wyższą Szkołę Prawniczą MfS (klauzula GVS o001-400/81, Potsdam 1985). Leksykon jest wewnętrznym słownikiem aparatu - definiuje własnymi słowami Stasi całą "technologię" pracy operacyjnej.
Dokument jest zdeklasyfikowanym aktem państwowym NRD, udostępnionym przez archiwum akt Stasi; w sieci dostępny jest rozbity na pojedyncze hasła. Oryginał (niemiecki): Wörterbuch der politisch-operativen Arbeit des MfS na gvoon.de. Poniżej wierne polskie tłumaczenia wyboru najważniejszych haseł (parafrazy z cytatami kluczowych sformułowań); numery stron wg oryginału. Definicje te są źródłem dla artykułów w tej kategorii.
Rozkład i wpływ
Zersetzung (rozkład), operacyjny [s. 464] - "metoda MfS do skutecznego zwalczania działalności wywrotowej, w szczególności w prowadzeniu spraw". Przez różne działania polityczno-operacyjne wywiera się wpływ na "osoby wrogo-negatywne", zwłaszcza na ich postawy i przekonania, tak by "zostały zachwiane lub stopniowo zmienione", oraz by "wywoływać, wykorzystywać lub wzmacniać sprzeczności między wrogimi siłami". Cel: "rozbicie, sparaliżowanie, dezorganizacja i izolacja" - albo umożliwienie "zróżnicowanego politycznie-ideologicznego odzyskania" celu. "Głównymi siłami wykonawczymi Zersetzung są [informatorzy] (IM)".
Beeinflussung (wywieranie wpływu) - "ukierunkowane oddziaływanie na człowieka, jego opinie, postawy i zachowania". Leksykon rozróżnia obłudnie: pod socjalizmem to "przekonywanie", pod imperializmem - "manipulacja". Formy: przekonywanie, pouczanie, sankcjonowanie pozytywne/negatywne, perswazja, sugestia i manipulacja.
Pozyskanie i prowadzenie informatora
Werbung (werbunek) - "doprowadzenie kandydata na informatora do decyzji o tajnej współpracy z MfS". Gotowość i "pozytywna decyzja" są "wynikiem ukierunkowanego wpływania w celu wytworzenia u kandydata niezbędnych motywów". Przy stopniowym werbunku wpływ rozciąga się "na kilka rozmów kontaktowych", z wciąganiem w pierwsze zadania.
Vertrauensverhältnis (stosunek zaufania) [s. 438] - jakość relacji międzyludzkiej prowadząca do jednostronnego lub obustronnego uprzywilejowania. W pracy operacyjnej: dąży się, by "informator darzył oficera pełnym zaufaniem, podczas gdy oficer w relacji z informatorem nie może tracić z oczu aspektu bezpieczeństwa i kontroli". Wobec celu jest inaczej: cel "ma pełne zaufanie do informatora, podczas gdy informator udaje wobec niego zaufanie". To modelowa asymetria: zaufanie jest tu narzędziem, nie relacją.
Agentenausbildung (szkolenie agenta) [s. 11] - "proces politycznie-ideologicznego wpływania i fachowego przysposabiania agentów do zwiększenia skuteczności ich wrogiej działalności".
Rozpracowanie i pozyskiwanie wiedzy
Operative Personenkontrolle - OPK (kontrola operacyjna osoby) - "proces operacyjny do wyjaśnienia istotnych operacyjnie przesłanek", ściśle związany z pytaniem "Kto jest kim?". Obejmuje rozpoznawanie osób "o postawie wrogo-negatywnej" i prewencyjne ich powstrzymywanie - przed jakimkolwiek czynem.
Operativer Vorgang - OV (sprawa operacyjna) - proces, w którym "wyjaśnia się podejrzenie czynów karalnych", a zarazem teczka (rejestrowana w wydziale XII) z formularzami, raportami i planami operacyjnymi.
Beobachtung, operative (obserwacja operacyjna) - "proces operacyjny pozyskiwania istotnych informacji przez celowe rejestrowanie zewnętrznego zachowania i przemieszczania się osób".
Ermittlung, operative (rozpytanie operacyjne) - pozyskiwanie informacji "przez legendowane prowadzenie rozmów" z osobami, które prawdopodobnie mają potrzebną wiedzę (traktowanymi jako "osoby-informatorzy"), oraz przez odpytywanie kartotek; służy "gruntownej ocenie osób".
Abschöpfung ("wyciąganie") [s. 7] - "systematyczne prowadzenie rozmowy w celu ukierunkowanego wykorzystania wiedzy, umiejętności i możliwości innych osób". Połączone ze "zróżnicowanym oddziaływaniem na sfery psychiczne 'wyciąganego'", by osiągnąć u niego "otwartość i gotowość do udzielania informacji" oraz zamaskować własne zamiary.
Maskowanie i inżynieria sytuacji
Legende, operative (legenda operacyjna) - "wiarygodny pretekst, którym oszukuje się osoby co do prawdziwych celów i zamiarów MfS", by skłonić je do wydania informacji lub do pożądanych zachowań, przy zachowaniu tajności. Legenda opiera się na "realnych i możliwie sprawdzalnych" przesłankach, "życiowych i wiarygodnych". Typy: legenda podróżna, śledcza (rozpytania), rozmowna, kontrolna (na granicy), wymijająca, zastępcza.
Kombination, operative (kombinacja operacyjna) [s. 216-217] - "metoda operacyjna... splot wzajemnie warunkujących się i uzupełniających, skoordynowanych działań", mający - przy zachowaniu konspiracji - "skłonić określone osoby w sposób przymuszający do takich reakcji, które umożliwiają rozwiązanie zadań operacyjnych". Głównym składnikiem jest "legendowany wkład zaufanych, doświadczonych informatorów"; buduje się ją "w największym stopniu na realnych, zastanych okolicznościach".
Konspiration (konspiracja) - "podstawowa zasada pracy polityczno-operacyjnej": użycie sił i metod "ukrytych przed wrogiem i opinią publiczną", maskowanie planów oraz "aktywne działanie dla zaskoczenia, oszukania, odwrócenia uwagi i dezinformacji wroga". Reguły obejmują m.in. zasadę wiedzy koniecznej: "by każdy wiedział tylko to, czego potrzebuje do realizacji swoich zadań".
Dekonspiration (dekonspiracja) - "ujawnienie bądź odsłonięcie zasad, celów, zamiarów, środków, sił i urządzeń pracy polityczno-operacyjnej", prowadzące do "znacznego zagrożenia realizacji zadań" i "utraty potencjałów operacyjnych". Najczęściej wskazywana przyczyna: "schematyczna, zaślepiająca rutyna".
Obraz wroga
Feindbild, tschekistisches (czekistowski obraz wroga) - "całość wiedzy i wyobrażeń o istocie imperializmu... jego wywrotowych planach", wraz z opartymi na nich "ocenami, uczuciami i przekonaniami w walce z wrogiem". Leksykon podkreśla, że "konkretna i pewna wiedza o wrogu oraz oparte na niej głębokie uczucia nienawiści, wstrętu, niechęci i bezwzględności wobec wroga są nadzwyczaj ważnymi przesłankami skutecznej walki" - i że obraz ten jest celowo "wpajany" (Anerziehung) funkcjonariuszom i informatorom.