Streszczenie
"Kombinacja operacyjna" (operative Kombination) to jedna z najbardziej wyrafinowanych metod psychologii operacyjnej: zaprojektowany zawczasu splot skoordynowanych działań, który ma zmusić wskazaną osobę do z góry określonej reakcji - a wszystko przy zachowaniu tajności zamiarów, sił i metod aparatu. Leksykon pracy operacyjnej MfS definiuje ją wprost jako metodę, która ma "skłonić określone osoby w sposób przymuszający do takich reakcji, które umożliwiają rozwiązanie zadań operacyjnych lub tworzą ku temu korzystne warunki".1
Kombinacja jest dla całej wojny psychologicznej tym, czym scenariusz dla filmu: spina profil, legendę i informatora w jedną, wyreżyserowaną operację.
Na czym polega: reżyseria reakcji
Kluczowe słowo to "reakcja". Kombinacja nie polega na bezpośrednim rozkazie ani na jawnym nacisku. Polega na takim ułożeniu okoliczności, by cel sam zareagował w pożądany sposób - i to w przekonaniu, że reaguje na naturalny bieg zdarzeń. Może chodzić o wywołanie reakcji (np. skłonienie kogoś do kontaktu, ujawnienia się, popełnienia błędu) albo o jej niedopuszczenie.
To odróżnia kombinację od pojedynczej techniki. Werbunek pozyskuje człowieka, Zersetzung go niszczy, legenda ukrywa cel - ale kombinacja łączy je w jeden wyreżyserowany ciąg, w którym każdy element przygotowuje następny, a cel porusza się po torze wytyczonym przez aparat.
Składniki kombinacji
Z definicji leksykonu wynika stały zestaw elementów:
| Składnik | Rola |
|---|---|
| Konspiracja zamiarów i metod | cel i otoczenie nie mogą rozpoznać, że to operacja |
| Odpowiednie legendy operacyjne | uwiarygodniają sztucznie stworzone sytuacje |
| Legendowany wkład zaufanych, doświadczonych informatorów | "główny składnik" - to oni wykonują większość działań |
| Oparcie na realnych, zastanych okolicznościach | operacja musi wyrastać z prawdziwego tła, nie z fikcji |
| Wystarczające informacje o celu | bez profilu nie da się przewidzieć reakcji |
Znamienne jest, że kombinację buduje się "w największym stopniu na realnych, zastanych okolicznościach". Aparat nie tworzył scen od zera - wykorzystywał prawdziwe sytuacje życiowe celu, dokładając do nich zaledwie tyle sztucznych elementów, ile trzeba, by pchnąć go w pożądaną stronę. To czyni kombinację niemal niewykrywalną: wygląda na zbieg okoliczności.
Jak się ją opracowuje
Leksykon opisuje kombinację jako proces planistyczny wymagający "logicznego postępowania":
- Cel i analiza sytuacji wyjściowej - co dokładnie ma zrobić cel i z jakiego punktu startujemy.
- Szkic zgrubny i jego dopracowanie.
- Plan - konkretny, pisemny; wskazanie sił, środków i metod.
- Przygotowanie wkładu informatorów i pozostałych sił operacyjnych.
Wykonanie następuje "na podstawie konkretnego pisemnego planu", a powodzenie zależy od "ścisłego, jednolitego kierowania", by w porę usunąć komplikacje. To jest inżynieria: cel, analiza, projekt, plan, wykonanie pod nadzorem - tyle że przedmiotem projektu jest zachowanie żywego człowieka.
Do czego służy
Leksykon wymienia zastosowania - i to one pokazują, jak groźne było to narzędzie:
- wprowadzanie i wyprowadzanie informatorów w sprawach operacyjnych (podstawianie źródła blisko celu, potem jego "wyciąganie" bez dekonspiracji);
- wytwarzanie dowodów nadających się do procesu karnego;
- zapobieganie "przestępstwom" - m.in. przez Zersetzung i dezinformację przeciwnika.
Ten ostatni punkt jest najważniejszy: kombinacja mogła służyć do wyprodukowania sytuacji, w której cel "sam" dostarczał podstaw do jego rozpracowania lub skazania - albo w której jego środowisko rozpadało się "naturalnie". Granica między obserwacją a prowokacją zaciera się tu całkowicie.
Znaczenie dla psychiatrii represyjnej
- Kombinacja to reżyseria reakcji - aparat układa okoliczności tak, by cel sam zachował się w pożądany sposób, sądząc, że reaguje na naturalny bieg zdarzeń.
- Spina inne techniki w jeden scenariusz - profil, legenda i informator działają razem, według pisemnego planu i pod jednolitym kierownictwem.
- Oparcie na realnych okolicznościach czyni ją niemal niewykrywalną: operacja wygląda na zbieg okoliczności.
- Zaciera granicę między obserwacją a prowokacją - można nią wyprodukować "dowody" i wymusić reakcje, których cel by nie podjął.