Streszczenie

Aubrey Levin (ur. 1938) jest psychiatrą, którego biografia jest osobnym studium psychiatrii represyjnej - pokazuje, jak sprawca może przemieszczać się między systemami i instytucjami, zachowując władzę nad ludźmi bezbronnymi. W apartheidowej RPA jako pułkownik i psychiatra wojskowy kierował Aversion Project - przymusowym "leczeniem" homoseksualnych poborowych elektrowstrząsami, hormonami i chirurgią. Po upadku apartheidu wyemigrował do Kanady, gdzie został profesorem psychiatrii klinicznej i biegłym sądowym - by ostatecznie trafić do więzienia w 2014 za napaści seksualne na pacjentów.1,2

Historia Levina jest ważna nie jako galeria jednego złoczyńcy, lecz jako ilustracja mechanizmu: niewidzialność i mobilność sprawcy. Ten sam człowiek, który w jednym systemie torturował ludzi w imię "leczenia", w innym systemie odzyskał autorytet lekarza i sądowego eksperta - i znów wykorzystał władzę nad osobami od niego zależnymi.

"Dr Shock" w mundurze

Levin wstąpił do SADF jako pułkownik i psychiatra wojskowy pod koniec lat 60. i stanął na czele zespołu medycznego oddziału 22 Szpitala Wojskowego nr 1 w Voortrekkerhoogte. To tam prowadzono Aversion Project. Wśród ofiar zyskał przydomek nawiązujący do elektrowstrząsów.1

Jego pozycja pokazuje, jak głęboko psychiatria wojskowa apartheidu splotła się z aparatem bezpieczeństwa. Levin nie był cywilnym lekarzem, który zbłądził - był oficerem realizującym zadanie państwa: "naprawę" żołnierzy uznanych za wywrotowych i zwrócenie ich armii jako sprawnych, "wyleczonych". Homoseksualizm, odmowa służby i używanie narkotyków były w tej ramie problemami do usunięcia środkami psychiatrycznymi.

Emigracja i druga kariera

Po upadku apartheidu, w 1995, Levin wyemigrował do Kanady. Uzyskał tam licencję lekarską i został profesorem psychiatrii klinicznej Uniwersytetu w Calgary. Podjął pracę jako biegły sądowy - psychiatra oceniający na zlecenie sądów oskarżonych i skazanych.1,2

To przejście jest sednem sprawy. Komisja Prawdy i Pojednania w RPA ostrzegła Levina (wraz z dwudziestoma kilkoma innymi lekarzami), że jego działania były pogwałceniem praw człowieka. Mimo to zdołał rozpocząć życie zawodowe od nowa w innym kraju, w prestiżowej instytucji, w roli dającej władzę nad kolejną kategorią osób zależnych - oskarżonymi i więźniami, których los w dużej mierze zależał od jego opinii. Mobilność sprawcy okazała się większa niż zasięg rozliczenia.

Upadek: kamera pacjenta

Druga kariera Levina skończyła się w 2010, gdy jeden z pacjentów - mężczyzna kierowany na ocenę psychiatryczną w związku ze sprawą sądową - nagrał ukrytą kamerą molestowanie seksualne w gabinecie. Nagranie uruchomiło śledztwo i kolejne zgłoszenia. W 2013 Levin został skazany za napaści seksualne na pacjentów, a 23 kwietnia 2014 usłyszał wyrok pięciu lat więzienia.1,2

Wzorzec jest ten sam co w RPA: wykorzystanie władzy lekarza nad osobą pozbawioną możliwości obrony. Pacjenci kierowani do biegłego sądowego byli w położeniu skrajnie zależnym - ich zeznaniom można było nie uwierzyć, a od opinii Levina zależał ich los prawny. To ta sama asymetria, która czyni psychiatrię podatną na nadużycie: słowo pacjenta waży mniej niż słowo lekarza, zwłaszcza gdy pacjent jest oskarżonym, więźniem lub "przypadkiem".

Znaczenie dla psychiatrii represyjnej

  • Biografia Levina to studium mobilności sprawcy: rozliczenie jednego systemu nie zamyka drogi do władzy w innym.
  • Ta sama asymetria władzy - lekarz kontra osoba zależna i niewiarygodna - pojawia się w każdej roli, którą pełnił: psychiatry wojskowego, profesora, biegłego sądowego.
  • Ostrzeżenie TRC bez konsekwencji karnych pokazuje, jak łatwo represja psychiatryczna wymyka się rozliczeniu, gdy sprawca zmienia jurysdykcję.
  • Levin jest kontrapunktem dla analizy systemowej: przypomina, że mechanizmy tworzą warunki, ale wykonują je konkretni ludzie - i że ci ludzie potrafią przetrwać upadek systemu, który ich ukształtował.