Streszczenie

Oak Ridge był oddziałem maksymalnego bezpieczeństwa dla "obłąkanych przestępców" w szpitalu w Penetanguishene w prowincji Ontario. W latach 60. i 70. działał tam eksperymentalny program o nazwie Social Therapy Unit (STU, Oddział Terapii Społecznej), stworzony przez psychiatrę Elliotta Barkera. Przez ponad 15 lat pacjentów-więźniów poddawano tam kombinacji środków halucynogennych, przymusowej izolacji, nagości, unieruchomienia i "terapii" prowadzonej przez samych pacjentów wobec siebie nawzajem.1,2

Oak Ridge jest kanadyjskim przykładem tego, jak język postępowej, humanistycznej "terapii wspólnotowej" może osłaniać program przemocy. W 2017 sąd w Ontario orzekł, że lekarze i rząd prowincji ponoszą odpowiedzialność, a "degradacja pacjenta była częścią projektu, nie skutkiem ubocznym".2

"Uczynić z psychopaty terapeutę"

Barker, wsparty przez dyrektora placówki Barry'ego Boyda (który zatrudnił go w 1965), oparł program na radykalnym pomyśle: skoro brakuje personelu terapeutycznego, rolę terapeutów pełnić będą sami pacjenci - w tym osoby z diagnozą psychopatii, umieszczone tam za brutalne przestępstwa. Mieli oni prowadzić wobec siebie nawzajem intensywne sesje "terapii", konfrontacji i "przełamywania obron".

To odwrócenie ról jest kluczowe. W normalnej terapii istnieje asymetria ochronna: terapeuta odpowiada za dobro pacjenta. Tu tę granicę zniesiono - pacjent stawał się jednocześnie obiektem i wykonawcą presji psychologicznej wobec innego pacjenta. Powstał układ, w którym przemoc grupowa została przemianowana na terapię i wpisana w regulamin oddziału, podobnie jak w Pitești przemoc więźniów wobec więźniów nazwano "reedukacją".

Narzędzia: kapsuła, leki, unieruchomienie

Repertuar Oak Ridge łączył farmakologię z deprywacją i przymusem fizycznym:

Narzędzie Na czym polegało
Środki psychoaktywne przymusowe podawanie LSD, skopolaminy, metamfetaminy i innych substancji, także jako element "terapii"
"Kapsuła" (the Capsule) maleńki, pozbawiony okien, dźwiękoszczelny, stale oświetlony pokój z jedną otwartą toaletą, w którym mężczyzn zamykano nago i skutych kajdankami z innymi, na okresy sięgające wielu dni
Unieruchomienie i izolacja przymusowe wiązanie, izolatki, kary fizyczne
Defence Disrupting Therapy wielogodzinne sesje mające "rozbić mechanizmy obronne" pacjenta

"Kapsuła" jest tu symbolem całości: łączy deprywację sensoryczną, przymusową nagość, unieruchomienie i wymuszoną bliskość z innymi w jednym urządzeniu. To modelowe połączenie technik opisanych osobno w artykułach o deprywacji sensorycznej i izolacji jako narzędziu karnym - użyte pod szyldem leczenia.

Masowy "trip" 1975 i upadek programu

W 1975 psychiatra Gary Maier zorganizował na jednym z oddziałów zbiorowy eksperyment psychodeliczny: 26 mężczyznom wstrzyknięto po 300 mikrogramów LSD, w zamyśle po to, by wywołać u grupy zdiagnozowanych psychopatów i schizofreników "wspólne przeżycie samopoznania". Zamiast tego wydarzenie przyspieszyło koniec działającego od dekady programu.1

Ten epizod dobrze pokazuje logikę Oak Ridge: eksperyment przedstawiany jako terapeutyczny przełom, prowadzony na ludziach pozbawionych realnej możliwości odmowy, bez podstaw naukowych i bez zabezpieczeń. Pacjent nie był podmiotem leczenia - był materiałem testowym dla teorii lekarza, dokładnie jak u Ewena Camerona w Montrealu.

Wyrok: "degradacja była częścią projektu"

Po dekadach byli pacjenci Oak Ridge pozwali lekarzy i rząd Ontario. W 2017 sędzia Sądu Najwyższego Ontario Ed Morgan przyznał rację grupie kilkudziesięciu powodów, stwierdzając w uzasadnieniu, że poniżenie pacjenta i podważenie jego godności "nie były efektem ubocznym programów - były częścią ich projektu".2

To orzeczenie jest wyjątkowo ważne dla całej mapy, bo nazywa mechanizm wprost. W wielu systemach represyjnych obrona brzmi: "to były błędy", "nadgorliwość", "skutki uboczne dobrych intencji". Sąd w sprawie Oak Ridge odrzucił tę narrację i uznał, że upokorzenie było celem, a nie ceną - że program był zaprojektowany tak, by łamać, a nie leczyć.

Znaczenie dla psychiatrii represyjnej

  • Oak Ridge pokazuje przemoc grupową przemianowaną na "terapię wspólnotową" - ten sam mechanizm co w Pitești, ubrany w język postępowej psychiatrii.
  • Zniesienie asymetrii ochronnej (pacjent jako "terapeuta" innego pacjenta) usuwa jedyne zabezpieczenie, jakie ma osoba poddana leczeniu.
  • "Kapsuła" to skondensowany katalog technik represyjnych - deprywacja, nagość, unieruchomienie, przymusowa bliskość - użytych pod szyldem terapii.
  • Wyrok z 2017 nazwał rzecz po imieniu: degradacja była projektem, nie skutkiem ubocznym - to precedensowe rozpoznanie mechanizmu psychiatrii represyjnej przez sąd.