Streszczenie

Wzór strukturalny chlorpromazyny. Źródło: Wikimedia Commons.
Wzór strukturalny chlorpromazyny. Źródło: Wikimedia Commons.

Chlorpromazyna jest fenotiazynowym lekiem przeciwpsychotycznym pierwszej generacji. W ZSRR funkcjonowała pod nazwą aminazyna i stała się jednym z podstawowych środków farmakologicznych psychuszek. Współcześnie jej znaczenie kliniczne obejmuje leczenie schizofrenii i innych psychoz, stanów maniakalnych i hipomaniakalnych, krótkotrwałe wspomaganie w lęku z pobudzeniem, pobudzeniu psychoruchowym i gwałtownych zachowaniach impulsywnych, a także leczenie nudności, wymiotów oraz opornej czkawki.1

Jej znaczenie represyjne wynika z połączenia czterech cech: sedacji, spowolnienia, niedociśnienia ortostatycznego i objawów pozapiramidowych. Chlorpromazyna nie jest lekiem selektywnym. Działa przeciwpsychotycznie, przeciwwymiotnie, uspokajająco, hipotensyjnie, przeciwcholinergicznie i przeciwhistaminowo. W klinice ta wielotorowość bywa użyteczna. W instytucji przymusowej staje się narzędziem obniżania sprawczości.

Dawki w tym tekście są opisem dokumentów rejestracyjnych, nie instrukcją samoleczenia. Chlorpromazyna wymaga oceny wskazania, ciśnienia, sedacji, ryzyka upadków, EPS, EKG, interakcji, funkcji wątroby, morfologii i ryzyka termoregulacyjnego.

Substancja i mechanizm

Chlorpromazyna, czyli chlorowodorek chlorpromazyny, jest pochodną fenotiazyny. Polska ChPL Fenactilu opisuje ją jako lek przeciwpsychotyczny i przeciwwymiotny, w mniejszym stopniu hipotensyjny i uspokajający. Działanie przeciwpsychotyczne wiąże się z blokowaniem receptorów dopaminergicznych, a działanie przeciwwymiotne głównie z wpływem na układ związany z nerwem błędnym.1

W praktyce klinicznej najważniejszy jest profil receptorowy:

Mechanizm Efekt kliniczny Cena i ryzyko
Blokada D2 działanie przeciwpsychotyczne, redukcja pobudzenia psychotycznego EPS, parkinsonizm, akatyzja, dystonie, dyskinezy późne, hiperprolaktynemia
Blokada H1 uspokojenie i senność sedacja dzienna, przyrost masy, upadki, spowolnienie
Działanie alfa-1-adrenolityczne obniżenie napięcia autonomicznego niedociśnienie ortostatyczne, omdlenia, zapaść przy przedawkowaniu
Działanie przeciwcholinergiczne czasem zmniejszenie objawów ruchowych suchość w ustach, zaparcia, zatrzymanie moczu, zaburzenia widzenia, splątanie
Wpływ na termoregulację brak prostego efektu terapeutycznego hipertermia lub hipotermia, szczególnie u osób starszych i odwodnionych

Właśnie ta "brudność" receptorowa tłumaczy, dlaczego aminazyna była wygodna instytucjonalnie. Nie trzeba było osiągać precyzyjnego efektu przeciwpsychotycznego. Wystarczało, że pacjent był senny, wolniejszy, mniej pewny ciała i gorzej znosił stanie, chodzenie, rozmowy oraz pisanie skarg.

Farmakokinetyka i praktyczny sens kropli

Po podaniu doustnym chlorpromazyna wchłania się szybko z przewodu pokarmowego, dobrze rozprowadza się po organizmie, a maksymalne stężenie we krwi osiąga według ChPL w ciągu około godziny. Jest metabolizowana w wątrobie, wydalana z moczem i żółcią, silnie wiąże się z białkami osocza, przechodzi przez łożysko i w niewielkich ilościach pojawia się w mleku matki. Stężenie samej chlorpromazyny spada szybciej niż stężenia jej metabolitów, które są usuwane wolniej.1

To ma znaczenie w dwóch miejscach. Po pierwsze, efekt kliniczny nie kończy się natychmiast po tym, jak spada stężenie leku macierzystego. Osoba może pozostawać senna, chwiejna, spowolniała lub podatna na niedociśnienie dłużej, niż sugerowałby pojedynczy wpis o dawce. Po drugie, w chorobach wątroby, przy odwodnieniu, u osób starszych i przy wielolekowości łatwo przecenić "bezpieczeństwo" rutynowej dawki.

Fenactil jest kroplami doustnymi. W normalnej medycynie to pozwala stopniowo dobierać dawkę i stosować lek u osób, które nie połykają tabletek. W warunkach zależności ta sama postać tworzy dodatkowy problem przejrzystości. Pacjent widzi płyn, nie zawsze widzi miligramy. Jeżeli personel nie dokumentuje liczby kropli, godziny podania, celu i reakcji, dawka staje się częścią asymetrii informacji.

W ChPL zwraca uwagę także skład pomocniczy: roztwór zawiera etanol, sacharozę, glicerol oraz parabeny.1 U większości dorosłych zawartość etanolu nie będzie głównym problemem, ale u dzieci, osób uzależnionych od alkoholu, kobiet w ciąży i pacjentów przyjmujących inne preparaty z etanolem zapis ten nie jest kosmetyczny. Dobra dokumentacja powinna uwzględniać nie tylko substancję czynną, ale również postać i nośnik.

Wskazania

Polska ChPL Fenactilu obejmuje kilka grup wskazań: zaburzenia psychiczne, krótkotrwałe leczenie wspomagające stanów pobudzenia, wybrane wskazania pediatryczne, nudności i wymioty, a także oporną czkawkę.1 Amerykańska etykieta DailyMed opisuje chlorpromazynę jako lek stosowany w ciężkich stanach neuropsychiatrycznych i podkreśla także działanie sedacyjne oraz przeciwwymiotne.2

Wskazanie Sens kliniczny Punkt krytyczny dla oceny nadużycia
Schizofrenia i psychozy, szczególnie paranoidalne leczenie objawów psychotycznych czy rozpoznanie psychozy jest realnie opisane, czy tylko zastępuje opis konfliktu
Mania i hipomania krótkoterminowe opanowanie pobudzenia i objawów czy po opanowaniu stanu dawka jest redukowana
Lęk z pobudzeniem, pobudzenie psychoruchowe, gwałtowne zachowania impulsywne wspomagająco i krótkotrwale czy "pobudzenie" nie oznacza po prostu odmowy podporządkowania
Schizofrenia dziecięca i autyzm historycznie dopuszczone wskazanie w ChPL Fenactilu wymaga szczególnie ostrej oceny ryzyka, wieku i alternatyw
Nudności i wymioty gdy inne leki są nieskuteczne lub niedostępne nie powinno usprawiedliwiać przewlekłej sedacji
Czkawka oporna na leczenie wskazanie objawowe cel powinien być konkretny i krótkoterminowy

ChPL zawiera ważne ograniczenie: chlorpromazyny nie należy stosować u dzieci w pierwszym roku życia, poza sytuacjami zagrożenia życia.1 Sama obecność wskazań pediatrycznych w starych neuroleptykach nie oznacza, że są one neutralne wychowawczo.

Dawkowanie w dokumentach rejestracyjnych

Fenactil jest roztworem doustnym. 1 g produktu zawiera 40 mg chlorowodorku chlorpromazyny, a jedna kropla zawiera 1,29 mg.1 Postać kropli ma znaczenie praktyczne: pozwala dokładnie dawkować, ale w instytucji przymusowej może też utrudniać pacjentowi kontrolę, ile faktycznie przyjął.

Sytuacja Dawkowanie opisane w ChPL Uwagi
Schizofrenia, inne psychozy, mania, pobudzenie, impulsywność u dorosłych początkowo 25 mg 3 razy/dobę albo 75 mg wieczorem zwiększanie dawki dobowej o 25 mg do skutecznej dawki podtrzymującej
Dawka podtrzymująca u dorosłych zwykle 75-300 mg/dobę u niektórych pacjentów do 1 g/dobę
Dzieci 1-6 lat w wskazaniach psychiatrycznych 0,5 mg/kg co 4-6 godzin do 40 mg/dobę
Dzieci 6-12 lat część dawki dorosłych do 75 mg/dobę
Osoby starsze lub osłabione część zwykłej dawki dorosłych stopniowe zwiększanie i ścisła obserwacja
Nudności i wymioty u dorosłych 10-25 mg co 4-6 godzin gdy inne leki są nieskuteczne lub niedostępne
Czkawka u dorosłych 25-50 mg 3-4 razy/dobę brak danych dla dzieci w tym wskazaniu

W starszych etykietach amerykańskich występuje podobna zasada: dawkę dostosowuje się do osoby i ciężkości stanu, a po uzyskaniu kontroli objawów powinno się stopniowo schodzić do najmniejszej skutecznej dawki podtrzymującej.2 To jest również granica etyczna: jeżeli sedacja jest utrzymywana sama dla siebie, leczenie staje się narzędziem zarządzania człowiekiem.

Warto odróżnić trzy sytuacje, które w dokumentacji bywają wrzucane do jednego worka:

Sytuacja Co oznacza klinicznie Co jest podejrzane
Ostra psychoza lub mania lek ma zmniejszyć urojenia, omamy, dezorganizację, ryzyko przemocy lub wyniszczenie pobudzeniem brak opisu objawów psychotycznych, tylko konflikt z personelem
Pobudzenie krótkotrwałe lek może być pomostem, gdy istnieje realne zagrożenie i inne metody są niewystarczające powtarzanie "doraźnie" codziennie, bez diagnozy przyczyny pobudzenia
Nudności, wymioty, czkawka wskazanie somatyczne, zwykle konkretne i ograniczone w czasie przewlekła sedacja ukryta pod pretekstem objawu somatycznego

Ta różnica jest istotna, bo chlorpromazyna ma wiele wskazań. Szeroka rejestracja nie oznacza dowolności. Jeżeli lek ma działać przeciwpsychotycznie, trzeba opisać psychozę. Jeżeli ma działać przeciwwymiotnie, trzeba opisać wymioty, wcześniejsze leki i powód wyboru neuroleptyku. Jeżeli ma działać na pobudzenie, trzeba opisać, dlaczego pobudzenie nie jest bólem, delirium, abstynencją, hipoglikemią, skutkiem ubocznym innego leku albo reakcją na przemoc.

Przeciwwskazania i sytuacje wysokiego ryzyka

ChPL wymienia jako przeciwwskazania nadwrażliwość i zahamowanie czynności szpiku kostnego.1 Lista stanów, w których leku zasadniczo nie powinno się stosować albo wymagana jest bardzo duża ostrożność, jest jednak szersza.

Obszar Ryzyko
Wątroba i nerki ChPL wymienia niewydolność wątroby lub nerek wśród stanów, w których nie należy stosować leku
Układ nerwowy choroba Parkinsona, padaczka, drgawki w wywiadzie, organiczne choroby mózgu
Układ krążenia niewydolność serca, ryzyko wydłużenia QT, hipokaliemia, hipomagnezemia, hipokalcemia, głodzenie, nadużywanie alkoholu
Układ autonomiczny i okulistyczny jaskra wąskiego kąta, przerost prostaty, myasthenia gravis
Krew agranulocytoza, zahamowanie szpiku, niewyjaśniona gorączka lub infekcja
Endokrynologia guz chromochłonny, niedoczynność tarczycy
Osoby starsze szczególna podatność na niedociśnienie ortostatyczne, hiper- i hipotermię

Chlorpromazyna jest więc lekiem, przy którym brak podstawowych danych somatycznych ma duże znaczenie. Pacjent może zostać "uspokojony", ale ceną bywa upadek, arytmia, zapalenie płuc, zaburzenia krwi, splątanie albo ciężka reakcja termiczna.

Ostrzeżenia kliniczne

1. Niedociśnienie ortostatyczne. Osoby starsze są szczególnie narażone na spadki ciśnienia po zmianie pozycji. W represji to może wyglądać jak "osłabienie charakteru" albo "brak współpracy", ale medycznie jest to przewidywalny efekt alfa-adrenolityczny.1

2. Drgawki. Fenotiazyny mogą obniżać próg drgawkowy. U pacjenta z padaczką, uszkodzeniem mózgu lub odstawieniem alkoholu chlorpromazyna wymaga szczególnej ostrożności.1

3. Agranulocytoza i leukopenia. ChPL opisuje, że u części pacjentów na dużych dawkach długotrwale może pojawić się niewielka leukopenia, a rzadziej agranulocytoza niezależna od dawki. Niewyjaśniona infekcja lub gorączka wymagają pilnego badania hematologicznego.1

4. Złośliwy zespół neuroleptyczny. Niewyjaśniona gorączka, bladość, hipertermia, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości i niestabilność autonomiczna wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i oceny. Odwodnienie oraz organiczne choroby mózgu są czynnikami predysponującymi.1

5. QT i arytmie. Chlorpromazyna może wydłużać QT. Ryzyko rośnie przy chorobach serca, zaburzeniach elektrolitowych, głodzeniu, alkoholu i innych lekach wydłużających QT. ChPL zaleca kontrolę biochemii krwi i EKG szczególnie na początku terapii u osób z czynnikami ryzyka.1

6. Fotowrażliwość i zmiany skórno-oczne. Lek zwiększa fotowrażliwość, dlatego w trakcie terapii trzeba unikać ekspozycji na słońce. Przy długim stosowaniu opisywano zmiany oczne i metaliczne, szaro-fiołkoworóżowe zabarwienie odsłoniętej skóry, głównie u kobiet leczonych przez lata.1

7. Żółtaczka cholestatyczna. W niewielkim odsetku pacjentów może wystąpić przejściowa żółtaczka, zwykle po 1-3 tygodniach. Gorączka może być objawem ostrzegawczym. W razie żółtaczki leczenie trzeba przerwać; rzadko opisywano uszkodzenie wątroby, także śmiertelne.1

8. Ciąża i karmienie. Brak wystarczających danych bezpieczeństwa. ChPL zaleca nie stosować w ciąży, chyba że korzyść przeważa nad ryzykiem. Lek może wydłużać poród, wpływać na noworodka i przenika do mleka, dlatego karmienie piersią podczas leczenia nie jest zalecane.1

Interakcje

Interakcje chlorpromazyny dobrze pokazują, dlaczego w instytucji przymusowej łączenie leków bez jasnego celu jest szczególnie niebezpieczne.

Interakcja Znaczenie
Alkohol, barbiturany, leki uspokajające nasilają depresję OUN; może wystąpić depresja oddechowa
Leki przeciwcholinergiczne nasilają zaparcia, uderzenia gorąca, zatrzymanie moczu i splątanie; mogą osłabiać działanie przeciwpsychotyczne
Leki alkalizujące, lit, leki przeciwparkinsonowskie mogą zmniejszać wchłanianie neuroleptyków
Leki hipoglikemizujące duże dawki chlorpromazyny mogą zmniejszać ich działanie
Leki przeciwnadciśnieniowe możliwe nasilenie hipotensji
Lewodopa, amfetamina, klonidyna, guanetydyna, adrenalina możliwy antagonizm działania
Leki wydłużające QT większe ryzyko arytmii
Leki mielosupresyjne, np. karbamazepina, część antybiotyków, cytostatyki większe ryzyko agranulocytozy
Lit możliwe działania neurotoksyczne
Adrenalina przy przedawkowaniu nie należy stosować; może pogorszyć sytuację hemodynamiczną

Działania niepożądane

Najczęściej opisywane są działania ze strony układu nerwowego, ale pełny profil obejmuje wiele narządów.1

Obszar Działania
Układ nerwowy ostre dystonie, dyskinezy, akatyzja, parkinsonizm, drżenie, sztywność, akineza, dyskinezy późne, bezsenność, pobudzenie
Autonomia i krążenie niedociśnienie ortostatyczne, arytmie, blok A-V, tachykardia komorowa, migotanie komór, wydłużenie QT, zmiany ST/U/T
Krew leukopenia, agranulocytoza
Wątroba żółtaczka cholestatyczna, uszkodzenie wątroby
Endokrynologia hiperprolaktynemia, mlekotok, ginekomastia, brak miesiączki, impotencja
Skóra wysypki, fotowrażliwość, alergia kontaktowa, przebarwienia przy długiej ekspozycji
Układ oddechowy depresja oddechowa u podatnych osób, zmniejszenie drożności nosa
Oczy zaburzenia okulistyczne przy długim leczeniu
Stany ciężkie NMS, wstrząs anafilaktyczny, ciężkie zaburzenia rytmu

Represyjnie szczególnie ważne są te działania, które można pomylić z cechami pacjenta:

Objaw po leku Fałszywa interpretacja Co trzeba sprawdzić
Senność "uspokojony", "mniej roszczeniowy" dawka, pora podania, inne depresanty OUN
Niedociśnienie "słaby", "nie chce wstać" ciśnienie leżąc/stojąc, nawodnienie, upadki
Akatyzja "pobudzony", "nie usiedzi" EPS po neuroleptyku, dawka, możliwość redukcji
Parkinsonizm "spowolniały z choroby" drżenie, sztywność, maskowatość, ślinotok
Splątanie "pogorszenie psychiczne" odwodnienie, infekcja, interakcje, cholinolityczność

Objawy pozapiramidowe w praktyce dokumentacyjnej

Chlorpromazyna może wywoływać kilka odmiennych zespołów ruchowych. W dokumentacji represyjnej ich rozróżnienie jest ważne, bo każdy z nich może zostać błędnie opisany jako "dziwne zachowanie" pacjenta.

Ostre dystonie pojawiają się zwykle wcześnie, zwłaszcza u dzieci i młodych osób albo po zwiększeniu dawki. Mogą obejmować bolesne skurcze mięśni, przymusowe ustawienia szyi, zaburzenia ruchów gałek ocznych, szczękościsk lub trudność mówienia. Pacjent wygląda wtedy dramatycznie i może być odbierany jako "histeryczny", choć doświadcza klasycznego objawu polekowego.

Akatyzja jest jednym z najłatwiej przeoczanych działań niepożądanych. Człowiek czuje wewnętrzny przymus ruchu, nie może usiedzieć, chodzi, zmienia pozycję, skarży się na napięcie. W instytucji może to zostać zapisane jako pobudzenie, agresja albo opór. Jeżeli odpowiedzią jest kolejna dawka neuroleptyku, powstaje pętla przemocy medycznej: lek wywołuje cierpienie, cierpienie jest uznane za objaw choroby, dawka rośnie.

Parkinsonizm polekowy zwykle rozwija się po tygodniach lub miesiącach. Sztywność, drżenie, akineza, maskowatość twarzy i ślinienie mogą sprawiać wrażenie depresji, otępienia albo "zobojętnienia". U osoby przetrzymywanej to dodatkowo odbiera wiarygodność: wolniejsza mowa i uboga mimika mogą być odczytane jako dowód choroby, a nie skutek leczenia.

Dyskinezy późne są najpoważniejszym ostrzeżeniem przy długotrwałej ekspozycji. Mogą utrzymywać się nawet po odstawieniu leku. Dlatego ChPL podkreśla stosowanie możliwie najmniejszych dawek.1 Represyjny sens jest prosty: przewlekłe leczenie bez realnego wskazania może zostawić trwały ślad w ciele.

Ciąża, karmienie, prowadzenie pojazdów

ChPL zaleca nie stosować chlorpromazyny w ciąży, chyba że korzyść dla matki przeważa nad ryzykiem dla płodu. Dokument wskazuje na możliwe wydłużenie porodu, wpływ na noworodka, apatię lub paradoksalną nadpobudliwość, drgawki u płodu i mniejszą punktację Apgar. Lek przechodzi przez łożysko i może przenikać do mleka, dlatego karmienie piersią podczas terapii nie jest zalecane.1

W pierwszych dniach leczenia chlorpromazyna powoduje senność, a ChPL wprost zakazuje prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn w czasie jej stosowania.1 W instytucji zamkniętej odpowiednikiem tego ostrzeżenia jest pytanie o zdolność do decyzji. Osoba senna po neuroleptyku może nie być zdolna do sensownej zgody, złożenia wyjaśnień, podpisania dokumentu, świadomego udziału w komisji ani wiarygodnej relacji ze zdarzenia.

Przedawkowanie

Przedawkowanie chlorpromazyny może powodować senność, utratę świadomości, hipotensję, tachykardię, zmiany EKG, arytmie komorowe, hipotermię i ciężkie objawy pozapiramidowe. Nie ma swoistej odtrutki. Leczenie jest podtrzymujące: drożność dróg oddechowych, wentylacja przy depresji OUN, monitorowanie EKG, korekta temperatury, objętości krwi i zaburzeń metabolicznych. W ciągu pierwszych godzin można rozważać płukanie żołądka i węgiel aktywowany. ChPL wyraźnie odradza adrenalinę i niektóre podejścia wazokonstrykcyjne; w razie ostrej dystonii można stosować leki przeciwparkinsonowskie, a w drgawkach diazepam.1

Geneza użycia represyjnego

Aminazyna była symbolem początku farmakologicznej psychiatrii instytucjonalnej. Ten sam lek, który w psychiatrii zachodniej umożliwiał części pacjentów opuszczanie długoterminowych oddziałów, w ZSRR stał się narzędziem utrzymywania ludzi w oddziałach. Paradoks polega na tym, że chlorpromazyna jest realnym lekiem przeciwpsychotycznym. Dlatego nadużycie mogło być opakowane w język terapii.

W psychuszkach aminazyna była użyteczna przez trzy mechanizmy:

1. Sedacja wejściowa. Nowy pacjent po przyjęciu mógł szybko stracić energię, orientację i zdolność negocjowania warunków pobytu.

2. Leczenie pozorne. Jeżeli "objawem" były poglądy, listy, skargi albo odmowa uznania się za chorego, neuroleptyk działał jako pieczęć medyczna. Skoro jest lek przeciwpsychotyczny, to łatwiej przekonać otoczenie, że istnieje psychoza.

3. Kontrola długoterminowa. Przewlekła senność, hipotonia, suchość w ustach, trudność pisania, spowolnienie i strach przed kolejną dawką ograniczały zdolność pacjenta do obrony.

Bloch i Reddaway oraz Podrabinek opisywali aminazynę jako element typowego repertuaru radzieckiej psychiatrii represyjnej, obok haloperydolu, sulfazyny, insulinoterapii i innych metod przymusu.3 Chlorpromazyna była mniej spektakularna niż sulfazyna, ale bardziej "medyczna". To czyniło ją szczególnie wygodną.

Sposób stosowania w programach

Wzorzec represyjny nie polegał tylko na liczbie miligramów. Polegał na relacji między dawką, diagnozą i celem.

Użycie Jak działało instytucjonalnie
Po przyjęciu szybkie obniżenie energii i inicjatywy
Po konflikcie farmakologiczna odpowiedź na skargę lub odmowę
W trakcie komisji pacjent senny, spowolniały, mniej wiarygodny
W długim pobycie utrata kondycji, pamięci szczegółów i zdolności pisania odwołań
W kroplach łatwiejsze podanie i większa asymetria informacji

W standardzie klinicznym sedacja może być krótkotrwałą ceną leczenia. W psychuszce sedacja była często produktem docelowym.

Jak rozpoznać nadużycie

Markery:

  • brak udokumentowanej psychozy, manii albo innego wskazania;
  • dawka zwiększana po konflikcie, skardze, odmowie podpisu lub rozmowie z rodziną;
  • zapis "uspokojony" bez opisu sedacji, ciśnienia i funkcjonowania;
  • brak kontroli EKG i elektrolitów mimo czynników ryzyka QT;
  • brak morfologii przy gorączce lub infekcji;
  • objawy EPS opisane jako "dziwaczność" albo "nasilenie choroby";
  • długie utrzymywanie dawki sedacyjnej bez planu redukcji;
  • podawanie w kroplach bez jasnej informacji pacjenta o dawce;
  • brak rozróżnienia między zmniejszeniem psychozy a zmniejszeniem zdolności do sprzeciwu.

Monitorowanie kliniczne

Co monitorować Dlaczego
Ciśnienie leżąc i stojąc niedociśnienie ortostatyczne i upadki
Senność, kontakt, funkcjonowanie sedacja nie jest równoznaczna z poprawą
EPS i akatyzję objawy polekowe mogą zostać opisane jako "pobudzenie"
Temperaturę i sztywność wczesne rozpoznanie NMS
EKG i elektrolity ryzyko QT, zwłaszcza przy chorobach serca i lekach towarzyszących
Morfologię przy gorączce/infekcji leukopenia i agranulocytoza
Objawy wątrobowe żółtaczka cholestatyczna i uszkodzenie wątroby
Ekspozycję na słońce i skórę fotowrażliwość i zmiany barwnikowe

Leczenie a represja

Element Leczenie Represja
Cel redukcja psychozy, manii, pobudzenia lub konkretnego objawu somatycznego cisza, uległość, mniej skarg
Czas możliwie krótko przy wskazaniach objawowych; dawka podtrzymująca po ocenie przewlekłe utrzymywanie sedacji
Dokumentacja objawy, dawka, działania niepożądane, monitorowanie krótkie wpisy o "uspokojeniu"
Reakcja na uboczne redukcja, zmiana leku, leczenie EPS interpretacja ubocznych jako choroby
Zgoda pacjent rozumie cel i ryzyko lek jako odpowiedź na opór

Nazwy handlowe i postacie

W Polsce cytowanym preparatem jest Fenactil 40 mg/g w kroplach doustnych. W krajach anglojęzycznych historycznie znane nazwy to Thorazine i Largactil. W ZSRR i języku rosyjskim funkcjonowała nazwa Аминазин, czyli Aminazin. DailyMed opisuje tabletki chlorpromazine hydrochloride o mocach między innymi 10, 25, 50, 100 i 200 mg.2

Co czytelnik powinien wiedzieć

  1. Chlorpromazyna jest realnym lekiem przeciwpsychotycznym, ale jej profil sedacyjny i autonomiczny daje duży potencjał instytucjonalnej kontroli.
  2. W psychuszkach aminazyna była wygodna, bo tworzyła widoczny obraz "leczenia" i jednocześnie zmniejszała zdolność pacjenta do sprzeciwu.
  3. Najbardziej podejrzane są zapisy, w których "uspokojenie" nie jest odróżnione od senności, hipotonii, spowolnienia i objawów pozapiramidowych.
  4. Krople ułatwiają dawkowanie, ale w warunkach przymusu zwiększają asymetrię między personelem a pacjentem.
  5. Monitorowanie ciśnienia, EKG, morfologii, temperatury, wątroby i EPS jest częścią odróżniania leczenia od farmakologicznej przemocy.

Literatura