MKSearch, OFTEN i CHICKWIT

Streszczenie

MKSearch był nazwą późnej kontynuacji MKUltra. Finansowanie rozpoczęto w roku budżetowym 1966 i zakończono w roku budżetowym 1972. W materiale senackim z 1977 roku cel programu opisano jako rozwijanie, testowanie i ocenę zdolności do skrytego użycia systemów biologicznych, chemicznych i radiologicznych oraz technik wywołujących przewidywalne zmiany behawioralne lub fizjologiczne u człowieka. OFTEN i CHICKWIT były późniejszymi projektami powiązanymi z CIA, ORD i laboratoriami Edgewood Arsenal, skoncentrowanymi na identyfikowaniu, pozyskiwaniu i testowaniu substancji wpływających na zachowanie.¹

W praktyce ten blok jest ważny jako późna faza programu, już po pierwszej euforii MKUltra. Nie chodziło już o szerokie, często chaotyczne eksperymenty z LSD w wielu miejscach, ale o bardziej techniczny katalog: jakie związki istnieją, co robią w badaniach zwierzęcych, jakie mają profile toksykologiczne, czy dają przewidywalną zmianę zachowania, czy można z nich wyprowadzić pochodne o większej użyteczności.

Nazwy i zakres

W literaturze i dokumentach pojawia się kilka podobnych nazw: MKSearch, OFTEN, CHICKWIT, czasem także MKOFTEN i MKCHICKWIT. Dla porządku:

Nazwa	Rola
MKSearch	Następca MKUltra, program parasolowy dla dalszych badań nad skrytym użyciem materiałów biologicznych, chemicznych i radiologicznych.
OFTEN	Część badawczo-testowa: toksykologia, transmisyjność i efekty behawioralne substancji u zwierząt, a według dokumentów programu ostatecznie także u ludzi.
CHICKWIT	Część rozpoznawczo-zakupowa: informacje o nowych lekach i substancjach w Europie oraz Azji, pozyskiwanie próbek.
Edgewood Arsenal	Wojskowe zaplecze laboratoryjne i kliniczne, posiadające infrastrukturę do testów chemicznych i psychochemicznych.

Ta struktura pokazuje dojrzalszą logikę. Chatter i Artichoke szukały efektu w konkretnych procedurach przesłuchań. MKUltra rozlało się na ogromną liczbę podprojektów. MKSearch/OFTEN/CHICKWIT porządkuje pole: najpierw pozyskać substancję, potem ją sklasyfikować, potem zbadać toksykologię, potem rozważyć użyteczność.

MKSearch: kontynuacja po formalnym wygaszeniu MKUltra

MKSearch nie był zerwaniem z MKUltra. Był jego kontynuacją w bardziej wąskim i administracyjnie ostrożniejszym modelu. W dokumentach senackich jego cel opisano językiem bardzo technicznym: biological, chemical, and radioactive material systems and techniques oraz przewidywalne zmiany behawioralne lub fizjologiczne. To sformułowanie jest kluczowe.¹

Nie mówimy już wyłącznie o "mind control". Mówimy o pełnym spektrum zmiany funkcjonowania człowieka:

• zmiana nastroju
• zmiana czuwania
• sedacja
• pobudzenie
• amnezja
• dezorientacja
• ból, nudności, osłabienie
• zaburzenia percepcji
• zmiany wydolności fizycznej
• fizjologiczne unieruchomienie

Z punktu widzenia CIA użyteczne mogło być wszystko, co dawało przewidywalną zmianę. "Behawioralne" i "fizjologiczne" były w tym języku połączone. Jeśli substancja wywołuje biegunkę przed wystąpieniem publicznym, jest behawioralnie użyteczna. Jeśli wywołuje lęk i dezorientację, jest behawioralnie użyteczna. Jeśli obniża sprawność mięśniową, również zmienia zachowanie.

OFTEN: toksykologia zachowania

OFTEN miał dotyczyć testowania i toksykologicznych, transmisyjnych oraz behawioralnych efektów leków u zwierząt, a docelowo także u ludzi. Tak przynajmniej opisuje go materiał senacki. Ważne jest połączenie słów: toxicological i behavioral. Program nie pytał tylko, czy substancja jest trująca. Pytał, jak toksyczność przekłada się na zachowanie.

W zwykłej toksykologii pytania brzmią:

• jaka ekspozycja wywołuje objawy?
• które narządy są uszkadzane?
• czy efekt jest odwracalny?
• jaka jest relacja dawka - odpowiedź?
• jakie leczenie ratunkowe jest możliwe?

W toksykologii operacyjnej dochodzą pytania inne:

• czy objawy można pomylić z naturalną chorobą?
• czy efekt można wywołać z opóźnieniem?
• czy cel zachowa świadomość, ale straci sprawność?
• czy substancja zmieni mowę, pamięć albo ocenę ryzyka?
• czy efekt będzie trwał wystarczająco długo dla operacji, ale nie za długo dla ukrycia?

To właśnie czyni OFTEN niebezpiecznym. Nie jest to tylko badanie bezpieczeństwa. Jest to badanie użyteczności szkodliwego działania.

CHICKWIT: wywiad farmaceutyczny

CHICKWIT był częścią rozpoznawczą. Miał zbierać informacje o nowych lekach i substancjach rozwijanych w Europie oraz na Wschodzie, a także pozyskiwać próbki. To brzmi mniej dramatycznie niż testy na ludziach, ale dla programu było równie ważne.

W latach 60. i 70. farmakologia rozwijała się szybko. Pojawiały się nowe neuroleptyki, benzodiazepiny, środki przeciwdepresyjne, anestetyki dysocjacyjne, leki przeciwpadaczkowe, antagoniści i agoniści receptorowi, substancje psychodeliczne i delirianty. Dla służb specjalnych każdy nowy związek mógł oznaczać:

• nowy środek obezwładniający
• nowy lek amnestyczny
• nowy model lęku, pobudzenia albo sedacji
• nową truciznę o mało znanym profilu
• nowy związek trudny do wykrycia w rutynowych testach
• nowy kierunek syntezy pochodnych

CHICKWIT był więc farmakologicznym wywiadem technicznym. Zbierał to, co zwykły przemysł i akademia tworzyły dla leczenia, a następnie przenosił to do pytania operacyjnego: czy da się tym wpływać na zachowanie człowieka?

Edgewood Arsenal: miejsce styku wojska i CIA

Dokumenty senackie wskazują, że w 1967 roku Office of Research and Development oraz Edgewood Arsenal Research Laboratories rozpoczęły program badań nad identyfikacją i charakterystyką leków mogących wpływać na zachowanie człowieka. Edgewood posiadał zaplecze do pełnego zakresu testów laboratoryjnych i klinicznych. Plan miał być fazowy: pozyskanie związków, testy laboratoryjne, badania toksykologiczne, ocena na zwierzętach, a dla obiecujących materiałów ocena kliniczna u ludzi.¹

Edgewood jest ważny także poza samym MKSearch. NCBI Bookshelf, opisując późniejsze oceny możliwych długoterminowych skutków ekspozycji w Army Chemical Center w Edgewood, wskazuje, że w latach 50., 60. i 70. badano tam liczne klasy związków, między innymi inhibitory acetylocholinoesterazy, środki antycholinergiczne, psychochemikalia, fencyklidynę i pokrewne substancje wpływające na ośrodkowy układ nerwowy.²

To nie znaczy, że każdy eksperyment Edgewood był częścią CIA. Znaczy natomiast, że Edgewood stanowił infrastrukturę, której CIA mogła używać albo z którą mogła współpracować. Było tam to, czego cywilny uniwersytet zwykle nie ma: wojskowa tajność, ochotnicy-żołnierze, laboratoria chemiczne, doświadczenie z potencjalnymi środkami pola walki i procedury oceny sprawności po ekspozycji.

Fazy oceny substancji

Z dokumentów OFTEN/CHICKWIT wyłania się klasyczna sekwencja.

Faza	Pytanie	Ryzyko nadużycia
Pozyskanie próbki	Co istnieje na świecie i jak zdobyć związek?	Wywiad farmaceutyczny przenosi leki z kontekstu terapii do kontekstu operacji.
Charakterystyka chemiczna	Jaka jest struktura, stabilność, rozpuszczalność, możliwość syntezy?	Związek staje się materiałem operacyjnym.
Toksykologia	Jakie narządy, jakie objawy, jaki margines bezpieczeństwa?	Szkodliwe działanie może być traktowane jako pożądany efekt.
Zwierzęta	Czy widać efekt behawioralny i fizjologiczny?	Przeniesienie na człowieka jest niepewne.
Ludzie	Czy efekt jest użyteczny u człowieka?	Zgoda, tajność i cel badania stają się problemem podstawowym.
Pochodne	Czy da się stworzyć związek lepszy niż materiał wyjściowy?	Program przechodzi od obserwacji do projektowania narzędzi wpływu.

Ta sekwencja jest znana w farmakologii. Różnica tkwi w celu. W medycynie pytanie brzmi: czy związek pomaga pacjentowi przy akceptowalnym ryzyku? W MKSearch/OFTEN pytanie brzmi: czy związek daje przewidywalną zmianę zachowania albo fizjologii przydatną dla tajnych wymagań operacyjnych?

"Predictable change" jako słowo-klucz

Najbardziej technicznym i najgroźniejszym sformułowaniem programu jest przewidywalna zmiana. Dla służby specjalnej substancja nie musi być idealna. Musi być wystarczająco przewidywalna.

Przewidywalność obejmuje:

• czas początku działania
• czas trwania działania
• widoczność objawów dla osób trzecich
• odwracalność albo nieodwracalność
• zgodność efektu u różnych osób
• możliwość podania w realnych warunkach
• możliwość wykrycia po fakcie
• możliwość wyjaśnienia objawów naturalną przyczyną

To tłumaczy zainteresowanie nie tylko psychodelikami, ale też związkami antycholinergicznymi, dysocjacyjnymi, sedatywnymi, drażniącymi, wywołującymi amnezję lub zaburzającymi motorykę. Program nie szukał jednego "leku prawdy". Szukał biblioteki efektów.

Biblioteka efektów, nie lista narkotyków

W takim programie substancje można uporządkować nie według nazw, ale według funkcji. To dużo lepiej pokazuje logikę operacyjną.

Efekt poszukiwany	Klasy substancji	Zastosowanie operacyjne	Ryzyko poznawcze
Sedacja	barbiturany, benzodiazepiny, część neuroleptyków	zmniejszenie oporu, wyciszenie, ułatwienie transportu lub rozmowy	wypowiedź staje się mniej wiarygodna, pojawia się amnezja i splątanie
Amnezja	barbiturany, leki antycholinergiczne, niektóre anestetyki	ograniczenie pamięci o procedurze	osoba nie może później zweryfikować ani zakwestionować przebiegu zdarzenia
Dezorientacja	delirianty, psychodeliki, dysocjanty	utrata spójnej narracji, podatność na prowadzenie	konfabulacje i podatność na sugestię rosną szybciej niż prawdomówność
Pobudzenie	amfetaminy i pokrewne stymulanty	utrzymanie czuwania, wydłużenie przesłuchania, wymuszenie aktywności	lęk, paranoiczność i agresja zniekształcają materiał
Zaburzenie motoryki	środki antycholinergiczne, dysocjanty, toksyny	czasowe ograniczenie sprawności	granica między kontrolą a uszkodzeniem jest niepewna
Dyskomfort somatyczny	drażniące i toksyczne związki niskiego progu	presja bez jawnej przemocy	ból i choroba wymuszają zgodność, a nie prawdę

Ta tabela pokazuje, dlaczego późne programy były bardziej niebezpieczne od prostego mitu LSD. Jeżeli ma się bibliotekę efektów, można budować scenariusze: najpierw zmęczenie, potem sedacja, potem sugestia, potem pobudzenie, potem amnezja. Nawet gdy żaden pojedynczy lek nie "kontroluje umysłu", kombinacja stanów może istotnie zmniejszyć autonomię osoby.

Sen i amnezja: wątek Georgetown

W materiałach senackich pojawia się także informacja, że dr Charles Geschickter kontynuował pod Project MKSearch badania nad lekami wywołującymi sen i amnezję w Georgetown University Hospital do lipca 1967 roku. Dokumenty nie pozwalały jednoznacznie ustalić, czy wykorzystywano konkretny budynek Gorman Annex, ale sam wątek snu i amnezji jest istotny.¹

Sen i amnezja są dla farmakologii represyjnej parametrami szczególnymi. Nie chodzi tylko o to, że człowiek zasypia. Chodzi o kontrolę nad trzema fragmentami doświadczenia:

1. Przed zdarzeniem - czy osoba pamięta, jak znalazła się w sytuacji zależności?
2. W trakcie zdarzenia - czy może świadomie monitorować pytania, odpowiedzi i sugestie?
3. Po zdarzeniu - czy potrafi odtworzyć przebieg i wskazać naruszenie?

Lek nasenny albo amnestyczny użyty klinicznie ma pacjentowi pomóc: w zabiegu, bezsenności, silnym lęku, procedurze diagnostycznej. Ten sam typ efektu użyty operacyjnie może stać się narzędziem wymazania odpowiedzialności. Dlatego badania nad snem i amnezją są jednym z najważniejszych pomostów między psychiatrią a technikami przesłuchania.

W praktyce amnezja rzadko jest czysta. Często pozostają fragmenty: emocja bez sceny, lęk bez chronologii, wspomnienie twarzy bez kontekstu, wstyd bez jasnego powodu. Dla osoby poddanej procedurze jest to stan wyjątkowo trudny do opisania. Dla instytucji jest wygodny, bo brak spójnej relacji łatwo przedstawić jako niewiarygodność skarżącego.

Dlaczego faza późna jest trudniejsza do opisania

MKSearch/OFTEN/CHICKWIT są mniej znane niż MKUltra nie dlatego, że były nieistotne, ale dlatego, że mają mniej atrakcyjną narrację. Nie ma tu jednego symbolu w rodzaju LSD. Jest administracja, klasyfikacja, toksykologia, próbki, komitety, budżety, Edgewood, zniszczone akta i niejasny podział między CIA a DoD.

To utrudnia opis, ale technicznie jest bardzo ważne. Program, który:

• kupuje próbki w Europie i Azji
• analizuje strukturę chemiczną
• testuje toksykologię
• planuje ocenę u ludzi
• rozważa syntezę nowych pochodnych
• działa na pograniczu CIA i wojska

jest bardziej dojrzały niż program, który tylko sprawdza, czy znany psychodelik wywoła gadatliwość. To jest przejście od eksperymentowania do systematycznego rozpoznania rynku substancji wpływających na człowieka.

Współczesne znaczenie

Dzisiejsza farmakologia jest nieporównanie bardziej precyzyjna niż w latach 60. Znamy więcej receptorów, transporterów, szlaków metabolicznych, interakcji i markerów bezpieczeństwa. To ma dwie konsekwencje.

Po stronie klinicznej pozwala lepiej leczyć: dobierać leki, unikać interakcji, monitorować ryzyko metaboliczne i neurologiczne. Po stronie operacyjnej tworzy jednak znacznie większą bibliotekę potencjalnych efektów. Współczesny odpowiednik logiki CHICKWIT nie musiałby szukać wyłącznie "dziwnych narkotyków". Interesowałby się lekami przeciwlękowymi, nasennymi, przeciwpsychotycznymi, przeciwbólowymi, anestetykami, lekami na ADHD, gabapentinoidami, antagonistami receptorów, środkami hormonalnymi i związkami eksperymentalnymi.

Właśnie dlatego historyczny opis MKSearch/OFTEN/CHICKWIT jest potrzebny. Pokazuje schemat myślenia, który może powracać w nowocześniejszej formie: medycyna tworzy substancję do leczenia, a aparat przymusu pyta, czy ten sam efekt można wykorzystać do kontroli.

Konflikt świadectw i problem akt

Podczas przesłuchań w 1977 roku przedstawiciele CIA początkowo minimalizowali zakres wiedzy o OFTEN/CHICKWIT i wskazywali, że była to w dużej mierze współpraca z Departamentem Obrony. Materiał włączony później do akt senackich zawiera jednak opis programu, w którym ostateczna faza przewidywała ocenę kliniczną u ludzi, a także odnotowuje rozbieżność między relacjami DoD i CIA co do testów w Edgewood Arsenal w czerwcu 1973 roku.¹

To jest typowy problem późnych programów MK. Po zniszczeniu części dokumentacji, rozproszeniu finansowania i nakładaniu się struktur CIA oraz DoD bardzo trudno rozdzielić:

• kto finansował
• kto sponsorował
• kto formalnie zatwierdzał
• kto dostarczał substancję
• kto odpowiadał za zgodę uczestnika
• kto miał dostęp do wyników

Właśnie dlatego same zapewnienia instytucji są niewystarczające. W programach tego typu odpowiedzialność rozmywa się między laboratorium, sponsora, wojsko, lekarza i komórkę wywiadowczą.

Wniosek

MKSearch/OFTEN/CHICKWIT pokazują późną, bardziej inżynieryjną fazę amerykańskiej farmakologii operacyjnej. Po latach eksperymentów z LSD i "serum prawdy" program nie zniknął od razu. Zmienił język. Mówił mniej o kontroli umysłu, a więcej o systemach biologicznych, chemicznych i radiologicznych, przewidywalnych zmianach zachowania, toksykologii, próbkach i pochodnych.

To przesunięcie jest istotne. Represyjna farmakologia nie musi wyglądać jak spektakularny eksperyment z psychodelikiem. Może wyglądać jak katalogowanie substancji, testy toksykologiczne, analiza struktury i poszukiwanie lepszej pochodnej. Jeżeli celem jest skryta zmiana zachowania lub fizjologii człowieka na potrzeby operacji, to techniczna elegancja programu nie zmienia jego natury. Zmienia tylko stopień profesjonalizacji.