Streszczenie

W latach 1942-1952 czołowi kanadyjscy naukowcy zajmujący się żywieniem przeprowadzili serię eksperymentów na około 1 300 rdzennych mieszkańcach Kanady, w tym około 1 000 dzieci - w społecznościach Cree w północnej Manitobie oraz w sześciu szkołach rezydencjalnych (residential schools). Głodne, niedożywione dzieci - ofiary zaniedbania w tych szkołach - potraktowano jako idealny materiał badawczy: zamiast poprawić ich wyżywienie, celowo manipulowano dietą, odbierano suplementy, a nawet wstrzymywano opiekę stomatologiczną, by nie zaburzała wyników. Wszystko bez wiedzy i zgody badanych.1,2

Ujawnione publicznie dopiero w 2013 przez historyka Iana Mosby'ego, eksperymenty te są kanadyjskim przykładem medycznego i naukowego wykorzystania ludności ubezwłasnowolnionej - wpisanym w szerszy system szkół rezydencjalnych, których celem było przymusowe przeprogramowanie tożsamości rdzennych dzieci.

Szkoły rezydencjalne jako maszyna asymilacji

Kontekstem eksperymentów był system szkół rezydencjalnych - prowadzonych przez państwo i kościoły placówek, do których siłą zabierano rdzenne dzieci, odcinając je od rodzin, języka i kultury. Oficjalnym celem była asymilacja; jego brutalną istotę oddaje przypisywane systemowi hasło "zabić Indianina w dziecku". Był to program przymusowej przebudowy tożsamości realizowany na najsłabszych - dzieciach pozbawionych rodziców, kontaktu ze światem i możliwości odmowy.1

To umieszcza szkoły rezydencjalne w tej samej rodzinie zjawisk co inne systemy "reedukacji" opisane na stronie (Korea Północna, Chiny, Pitești): instytucja totalna, która nie chce jedynie kontrolować ciała, lecz przeformatować tożsamość człowieka. Różnica polega na tym, że tu ofiarami były dzieci, a "wychowanie" oznaczało zniszczenie ich kultury.

Niedożywienie jako warunek, potem jako narzędzie

W szkołach rezydencjalnych niedożywienie było chroniczne i znane władzom. Zamiast jednak potraktować je jako problem do rozwiązania, naukowcy zobaczyli w nim okazję badawczą. Populacja głodnych dzieci, całkowicie zależnych i pozbawionych praw, była z ich punktu widzenia doskonałym, kontrolowanym laboratorium.

Mechanizm eksperymentów:1,2

Element Fakty
Okres 1942-1952
Skala ok. 1 300 osób, w tym ok. 1 000 dzieci
Miejsca społeczności Cree w północnej Manitobie oraz sześć szkół rezydencjalnych
Metody manipulowanie dietą, obniżanie racji, wstrzymywanie suplementów witaminowych, testowanie preparatów
"Czystość" danych wstrzymywano m.in. opiekę stomatologiczną, by leczenie nie zaburzało pomiarów
Zgoda brak - badani nie wiedzieli, że są obiektem eksperymentu
Instytucje Departament do spraw Indian, Kanadyjskie Towarzystwo Pediatryczne, pediatrzy ze Szpitala dla Chorych Dzieci w Toronto

Kluczowy jest punkt o "czystości danych". Odebranie dziecku opieki stomatologicznej po to, by nie "zakłócała" pomiarów naukowych, jest modelowym przykładem odwrócenia celu medycyny: dobro pacjenta zostaje podporządkowane dobru eksperymentu. To ta sama logika, która w MKUltra czy w Porton Down czyniła z ludzi materiał testowy.

"Szpitale indiańskie" i medyczna kontrola nad ludnością

Eksperymenty żywieniowe nie były odosobnione. Wpisywały się w szerszy system odrębnej, segregowanej opieki medycznej nad ludnością rdzenną - sieć tzw. szpitali indiańskich (Indian hospitals), federalnych placówek, w których rdzennych pacjentów (często chorych na gruźlicę) poddawano przymusowej hospitalizacji, niekiedy eksperymentalnym procedurom i długiej izolacji od rodzin, w warunkach gorszych niż w szpitalach dla białych.1

Wspólnym mianownikiem jest medyczna kontrola nad skolonizowaną ludnością: aparat zdrowia publicznego użyty nie tyle dla dobra pacjentów, ile jako narzędzie zarządzania populacją uznaną za podrzędną. Dziecko w szkole rezydencjalnej i pacjent w szpitalu indiańskim byli w tej samej sytuacji strukturalnej: bezbronni, zależni, pozbawieni głosu i realnej możliwości odmowy.

Ujawnienie i pamięć

Skala eksperymentów żywieniowych pozostawała nieznana opinii publicznej aż do 2013, gdy Ian Mosby opublikował pracę Administering Colonial Science, opartą na dokumentach rządowych. Odkrycie wywołało międzynarodowy rozgłos i stało się częścią szerszego rozliczenia z systemem szkół rezydencjalnych, prowadzonego m.in. przez kanadyjską Komisję Prawdy i Pojednania.1,2

Jak przy innych przypadkach na tej mapie, ujawnienie przyszło z ogromnym opóźnieniem - dekady po czynach, gdy wielu sprawców i ofiar już nie żyło. Dokumentacja istniała cały czas; brakowało woli, by ją odczytać i nazwać. To przypomina, że niewidzialność represji bywa nie tyle brakiem dowodów, ile brakiem gotowości do ich odczytania.

Znaczenie dla psychiatrii represyjnej

  • Szkoły rezydencjalne to system przymusowej przebudowy tożsamości dzieci - należący do tej samej rodziny co inne programy "reedukacji", z tą różnicą, że ofiarami byli najsłabsi.
  • Niedożywienie zamienione w narzędzie badawcze to skrajny przykład podporządkowania dobra pacjenta dobru eksperymentu.
  • Odbieranie opieki dla "czystości danych" pokazuje odwrócenie celu medycyny w najczystszej postaci.
  • Medyczna kontrola nad ludnością skolonizowaną łączy eksperymenty żywieniowe, szpitale indiańskie i szkoły rezydencjalne w jeden mechanizm zarządzania ciałami uznanymi za podrzędne.